پیشرفت تمدن امروزی حاصل کوشش های پیوسته در تمدن های پیشین است. تمدن اسلامی در این روند تکامل تدریجی، نقشی بس شگرف داشته است. کتاب تمدن اسلامی و تاریخ آموزشی: «تحلیل تطبیقی» نسل جوان را با خدمات تمدن اسلامی به توسعه علم و دانش و به ویژه آموزش و پرورش و علوم تربیتی، با رویکرد تطبیقی تمدن اسلامی با غرب، آشنا می سازد. کتاب حاضر با بنیان های علم و دانش در قرآن و نزد ائمه اطهار آغاز می شود و سپس آرای تربیتی دانشمندان اسلامی و غرب با هم مقایسه می شوند. آن گاه روند پیشرفته دانش های مختلف مانند علوم انسانی و طبیعی و محض، هنرها و صنایع و نیز نقش مسلمانان در توسعه آنها مطرح می شود. در بخش های بعدی به زیر ساخت های توسعه علمی در دنیای اسلامی در حیطه کتابخانه ها و مدارس و دانشگاه ها پرداخته می شود.